Εμβόλιο BCG κατά του Διαβήτη τύπου 1. Ποια είναι η αλήθεια;

Σε αυτό το άρθρο
Το εμβόλιο BCG ερευνάται ως πιθανή θεραπεία για τον Διαβήτη τύπου 1. Πρόκειται για το γνωστό εμβόλιο κατά της φυματίωσης, που κυκλοφορεί εδώ και 100 χρόνια. Λόγω της πολύχρονης παρουσίας του, οι ιατρική κοινότητα διαπίστωσε ότι, το εμβόλιο αυτό μπορεί και ενισχύει την αντιφλεγμονώδη δράση του οργανισμού.
Έτσι, κατά καιρούς δοκιμάστηκε σε διάφορα φλεγμονώδη και αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας. Σε καμιά περίπτωση όμως δεν κατόρθωσε να αποδείξει την χρησιμότητα του και να καθιερωθεί ως αντιφλεγμονώδη θεραπεία.
Ρύθμισε τον Διαβήτη σου, Ζήσε Φυσιολογικά! Μάθε πως…
Το εμβόλιο BCG στον Διαβήτη τύπου 1
Ο Διαβήτης τύπου 1 είναι επίσης μια αυτοάνοση νόσος. Προκαλείται από την καταστροφή των β-κυττάρων του παγκρέατος, που παράγουν την ινσουλίνη. Αυτή η καταστροφή συμβαίνει λόγω της δράσης αυτοαντισωμάτων, που παράγει ο ίδιος ο οργανισμός. Όταν τα αντισώματα προσβάλλουν τα β-κύτταρα του παγκρέατος, δημιουργείται μια τοπική φλεγμονή. Η φλεγμονή αυτή σκοτώνει τελικά τα β-κύτταρα.
Το BCG θεωρήθηκε ότι μπορεί να σταματήσει αυτήν φλεγμονή και να αντιστρέψει την εξελικτική πορεία του Διαβήτη τύπου 1. Η αλήθεια είναι ότι η αντιφλεγμονώδη δράση του BCG υπάρχει, δεν είναι όμως αλήθεια ότι αντιστρέφει την πορεία. Μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι την φρενάρει.
Αυτό που έχει διαπιστωθεί είναι ότι, το εμβόλιο BCG προκαλεί επιγενετικές αλλαγές στα γονίδια των Τ-ρυθμιστικών λεμφοκυττάρων. Τα τελευταία είναι υπεύθυνα για την μείωση της φλεγμονώδους αντίδρασης του οργανισμού.
Η χορήγηση, λοιπόν του εμβολίου BCG, πιθανόν μειώνει την φλεγμονώδη αντίδραση στο πάγκρεας, των ατόμων με Διαβήτη τύπου 1. Είναι όμως αυτό αρκετό, για να πούμε ότι μπορεί να θεραπεύσει και τον Διαβήτη τύπου 1;
Η απάντηση διαφέρει ανάλογα σε ποιο στάδιο της νόσου βρισκόμαστε. Εάν ο Διαβήτης τύπου 1 έχει εκδηλωθεί, για να θεραπευτεί θα πρέπει να αναμένουμε σημαντική αναγέννηση β-κυττάρων. Αυτό όμως δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα.
Από τις μελέτες φάνηκε ότι μόνο μετά από 4 χρόνια, άτομα με Διαβήτη τύπου 1 αύξησαν στατιστικά σημαντικά την έκκριση ινσουλίνης, σε δοκιμασία γλυκαγόνης. Η αύξηση όμως αυτή δεν μεταφράστηκε σε κλινική σημαντικότητα. Δηλαδή η αυξημένη ινσουλίνη δεν επαρκούσε στο να διαχειριστεί τις τιμές της γλυκόζης, από μόνη της.
Ελπιδοφόρο μήνυμα
Παρότι μη κλινικά σημαντικό, είναι ένα ελπιδοφόρο μήνυμα. Επιβεβαιώνεται για μια ακόμη φορά, ότι τα άτομα με Διαβήτη τύπου 1, παράγουν μικρές ποσότητες ινσουλίνης. Μάλιστα μπορούν να την αυξήσουν, αν συνθήκες το ευνοήσουν. Αυτό σίγουρα συμβαίνει μέσω της αναγέννησης των β-κυττάρων, η οποία όμως δεν φαίνεται να επαρκεί με τη χρήση του BCG.
Η αιτία βρίσκεται στην συνεχόμενη ύπαρξη των αυτοαντισωμάτων. Μόνο αν βρεθεί ένας τρόπος να μπλοκάρουμε αυτά τα αυτοαντισώματα, θα δοθεί χρόνος στα β-κύτταρα να πολλαπλασιαστούν σε ικανοποιητικό αριθμό. Πως μπορεί να γίνει αυτό; Πιθανότατα με κάποιο εμβόλιο. Δεν είναι όμως το BCG…
Στην περίπτωση που το εμβόλιο BCG γίνει σε πρώιμα στάδια του Διαβήτη τύπου 1, ίσως το όφελος είναι μεγαλύτερο. Δηλαδή θα μπορούσε να καθυστερήσει η εξέλιξη της νόσου, ή να παραταθεί ο μήνας του μέλιτος. Δεν θεωρώ όμως ότι θα απέτρεπε οριστικά την εκδήλωση της νόσου, λόγω της συνεχιζόμενης δράσης των αντισωμάτων.
Σε ποντίκια που έχουν υποστεί καταστροφή των β-κυττάρων με χημική ουσία και έχουν πάθει τεχνητά Διαβήτη ινσουλινοεξαρτώμενο, παρουσιάστηκε πλήρης υποστροφή του Διαβήτη, μετά από εμβολιασμό με BCG. Η διαφορά σε αυτά ήταν ότι δεν είχαν αυτοαντισώματα.
Η μελέτη που άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε
Στις 21 Ιουνίου 2018 δημοσιεύθηκε μια μελέτη στο ιατρικό περιοδικό npj Vaccines, που αφορά στο θέμα που συζητάμε. Στην μελέτη αυτή φάνηκε ότι η χρήση του εμβολίου BCG βοήθησε στην σημαντική μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης. Μάλιστα, αυτή η μείωση κράτησε για αρκετό διάστημα.
Τα 211 άτομα που συμμετείχαν είχαν Διαβήτη τύπου 1 αρκετά χρόνια και 71 ήταν υγιείς εθελοντές. Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης δεν άλλαξαν τις διατροφικές συνήθειες τους, ή το βάρος τους. Επίσης, δεν άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο ρύθμιζαν το σάκχαρο τους (ινσουλίνη, αντλίες).
Από τους παραπάνω 54 έκαναν το εμβόλιο BCG, ενδοδερμικά 2 φορές. Οι υπόλοιποι είτε έκαναν εικονικό εμβόλιο, είτε απλώς ακολούθησαν την συνιθησμένη τους θεραπεία.
Τα 3 πρώτα χρόνια της παρακολούθησης δεν παρατηρήθηκε κανένα όφελος για την ομάδα, που έκανε το εμβόλιο. Από τον 4ο χρόνο όμως και ως τον 8ο όπου και τελείωσε η μελέτη, η ομάδα του εμβόλιο παρουσίασε σημαντικά αποτελέσματα.
Τα αποτελέσματα
Συγκεκριμένα, η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη έπεσε κατά 10%, στον τρίτο χρόνο. Οι τιμές παρέμειναν για περισσότερο από 18% χαμηλότερες, μέχρι τον 8ο χρόνο. Αντίθετα τα άτομα, που ακολούθησαν την συνιθησμένη θεραπεία είχαν πολύ μεγαλύτερες τιμές γλυκοζυλιωμένης όλα τα αυτά τα χρόνια. Το σπουδαίο ήταν ότι τα περισσότερα άτομα, που έκαναν το εμβόλιο πέτυχαν τιμές γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης κάτω του 6,5%.
Η πολύ καλή αυτή ρύθμιση δεν συνοδεύτηκε με αύξηση των υπογλυκαιμιών. Αντίθετα τα άτομα που συνέχισαν την αρχική τους θεραπεία είχαν σημαντικά περισσότερες υπογλυκαιμίες, παρόλο που παρουσίαζαν μεγαλύτερες τιμές γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης.
Οι ερευνητές προσπαθώντας να εξηγήσουν τον μηχανισμό μείωσης των τιμών του σακχάρου, θεώρησαν ότι μπορεί να συμβαίνει αναγέννηση β-κυττάρων. Για το λόγο αυτό υπέβαλλαν τους συμμετέχοντες σε μια δοκιμασία γλυκαγόνης κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Με την δοκιμασία αυτή θα φαινόταν αν το πάγκρεας αύξανε την έκκριση c-πεπτιδίου. Το c-πεπτίδιο είναι ένα μόριο που συνοδεύει την ισομερώς την αυτόνομη έκκριση ινσουλίνης.
Από τις δοκιμασίες αυτές φάνηκε ότι μετά τον 4ο χρόνο παρουσιάζεται μια στατιστικά σημαντική αύξηση του c-πεπτιδίου. Αυτή η αύξηση όμως δεν ήταν ικανή να δικαιολογήσει την βελτίωση των τιμών του σακχάρου. Το σενάριο λοιπόν, της αναγέννησης των β-κυττάρων υποχώρησε.
Με ποιον μηχανισμό μειώνεται το σάκχαρο;
Για να εξηγηθεί το φαινόμενο, οι ερευνητές προχώρησαν στην μοριακή ανάλυση του μεταβολισμού της γλυκόζης. Προσπάθησαν δηλαδή να καταγράψουν τα βήματα της γλυκόζης στο μονοπάτι του μεταβολισμού της, πριν και μετά τον εμβολιασμό.
Η γλυκόζη για να «καεί» εισέρχεται μέσα στα κύτταρα με την βοήθεια των υποδοχέων μεταφοράς γλυκόζης, τους GLUT4. Oι τελευταίοι χρειάζονται απαραίτητα την δράση της ινσουλίνης για να λειτουργήσουν. Όταν η γλυκόζη περάσει μέσα στο κύτταρο αρχίζει η μετατροπή της σε διάφορα μόρια. Από την διαδικασία αυτή παράγεται το ATP, που είναι το ενεργειακό νόμισμα του οργανισμού.
Σχηματικά η γλυκόζη περνά από την διαδικασία της αερόβιας γλυκόλυσης και από τον κύκλο του κιτρικού οξέος. Το μεγαλύτερο ποσό ενέργειας παράγεται στον κύκλο του κιτρικού οξέος και πολύ λιγότερη κατά την διάρκεια της αερόβιας γλυκόλυσης.
Αυτό που συμβαίνει μετά τον εμβολιασμό φαίνεται ότι, με κάποιο τρόπο μπλοκάρεται η διαδικασία του κύκλου του κιτρικού οξέος. Αυτό σημαίνει ότι, ένα μόριο γλυκόζης παράγει λιγότερη ενέργεια και αυτήν μέσω της αερόβιας γλυκόλυσης.
Αφού λοιπόν, ένα μόριο γλυκόζης παράγει λιγότερη ενέργεια, για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του οργανισμού θα πρέπει να καταναλωθούν περισσότερα μόρια γλυκόζης. Με αυτόν τον τρόπο αδειάζει το αίμα πιο γρήγορα από την γλυκόζη.
Αυτό θα έχει το αποτέλεσμα να μειωθούν οι τιμές της γλυκόζης και φυσικά θα μειωθούν δραματικά οι ανάγκες σε ινσουλίνη. Η ινσουλίνη όμως θα συνεχίσει να είναι απαραίτητη.
Η σύνθεση των πουρινών
Από την μοριακή ανάλυση φάνηκε ακόμη ότι η γλυκόζη πέρα από την ενεργειακή μετατροπή της, χρησιμοποιείται και σαν δομικό υλικό. Μετά τον εμβολιασμό αυξάνεται δραματικά η χρήση της ως δομικό συστατικό για την σύνθεση των πουρινών. Αυτό ενισχύει την μείωση της γλυκόζης στο αίμα.
Στην ίδια μελέτη διαπιστώθηκε ότι, ο εμβολιασμός προκαλεί επιγενετικές μετατροπές στα γονίδια των Τ-ρυθμιστικών κυττάρων. Αυτό βοηθά στην αντιφλεγμονώδη δράση, όπου στην περίπτωση του Διαβήτη, η φλεγμονή υπάρχει στο πάγκρεας.
Συμπεράσματα
Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι το εμβόλιο του BCG είναι μια αποτελεσματική θεραπεία για την μείωση των τιμών της γλυκόζης σε άτομα με Διαβήτη τύπου 1. Πιθανόν να είναι αποτελεσματική και για τα άτομα με Διαβήτη τύπου 2.
Δεν είναι όμως αποτελεσματική για την αναγέννηση των β-κυττάρων, που είναι και το ζητούμενο στην οριστική θεραπεία του Διαβήτη τύπου 1. Ο λόγος είναι η συνεχιζόμενη ύπαρξη των αντισωμάτων.
Θα μπορούσε όμως, στον Διαβήτη τύπου 2 να ήταν πιο αποτελεσματική θεραπεία, για την υποστροφή του Διαβήτη. Η σκέψη είναι ότι αν το εμβόλιο βοηθά στην αναγέννηση, στην περίπτωση του Διαβήτη τύπου 2, που δεν υπάρχουν τα αντισώματα, να δινόταν περισσότερος χρόνος ώστε να αναπτυχθεί η αντιφλεγμονώδης δράση του εμβολίου.
Παρόλα τα ενθαρρυντικά μηνύματα, σε καμία περίπτωση δεν συστήνουμε την χρήση του εμβολίου BCG, για την θεραπεία του Διαβήτη. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει πρώτα να γίνουν μελέτες μεγάλης κλίμακας, ώστε να αποδειχθεί όχι μόνο η ωφέλεια, αλλά και η ασφάλεια της διαδικασίας.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξέταση και τη συμβουλή του γιατρού σας.

