Μετάβαση στο περιεχόμενο
Κλείστε ραντεβού

Πως να κάνεις εξέταση για το Διαβητικό Πόδι σε 3 λεπτά.

Δρ. Δημήτρης Ρηγόπουλος 10 Δεκεμβρίου 2019 6 λεπτά ανάγνωση
ποδι

ποδιΟι επιπλοκές που ο διαβήτης προκαλεί στα πόδια των ασθενών είναι συχνές, περίπλοκες και σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο νοσηρότητας και θνησιμότητας. Δυστυχώς, οι ασθενείς συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τον υψηλότατο κίνδυνο που διατρέχουν να αναπτύξουν το λεγόμενο «διαβητικό πόδι» και να υποστούν έναν ανεπιθύμητο ακρωτηριασμό.

Αυτό συμβαίνει κυρίως διότι οι ασθενείς χάνουν την αισθητικότητα
των ποδιών τους, εξαιτίας του διαβήτη και δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν τις
βλάβες που προκύπτουν στα κάτω άκρα τους. Όταν τα άτομα αυτά είναι ενημερωμένα
σωστά και παρακολουθούν την υγεία των ποδιών τους, μπορούν και προλαβαίνουν
όλες τις δυσάρεστες εξελίξεις.

Παρόλα αυτά μια σωστή κλινική εξέταση και μια γρήγορη
αναγνώριση του κινδύνου που κάποιος διατρέχει, δεν είναι εύκολο να γίνουν στην
πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Αποτέλεσμα είναι μόνο το 12% με 20% των
περιπτώσεων διαβητικού ποδιού να αναγνωρίζονται επαρκώς.

Για να αυξηθεί αυτό το ποσοστό η Αμερικάνικη Διαβητολογική
Εταιρεία (ADA)
δημιούργησε ένα εύκολο πρωτόκολλο εξέτασης, για την διάγνωση του διαβητικού
ποδιού. Το πρωτόκολλο αυτό μπορεί να ασκηθεί από μη-γιατρούς και δεν είναι
απαραίτητη η χρήση ιατρικών εργαλείων. Ένα τεράστιο πλεονέκτημα του πρωτοκόλλου
είναι ότι διαρκεί μόνο 3 λεπτά και περιλαμβάνει την λήψη του ιστορικού, την
φυσική εξέταση και την παροχή συμβουλών για την προστασία των ποδιών.

Το ιστορικό (1ο λεπτό)

Οι ασθενείς μπορεί να έχουν κάποιες ανησυχίες για τα πόδια
τους αλλά πιθανόν να μην είναι σε θέση να διακρίνουν τα αθώα συμπτώματα από τα
απειλητικά. Με τη λήψη του ιστορικού μπορούμε να αναγνωρίσουμε τους παράγοντες
που αυξάνουν τον κίνδυνο για την ανάπτυξη του διαβητικού ποδιού και ενός
ακρωτηριασμού αργότερα.

Αρχικά ρωτάμε την διάρκεια του διαβήτη, την ρύθμιση των
τιμών του σακχάρου και για την ύπαρξη ήδη αναπτυγμένων επιπλοκών. Επίσης, θα
πρέπει να μάθουμε αν ο ασθενής πάσχει από περιφερική αγγειοπάθεια και αν έχει
κάνει κάποια επέμβαση στα πόδια.

Τα άτομα που έχυν κακή ρύθμιση στον διαβήτη, έχουν και
αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν μειωμένη αισθητικότητα και να αναπτύξουν
χρόνια έλκη. Ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν τα άτομα που ήδη έχουν έλκη,
για έναν πιθανό ακρωτηριασμό.

Το κάπνισμα και η κατάχρηση αλκοόλ καταγράφονται ως σοβαροί
παράγοντες κινδύνου. Επίσης οι κλασικοί παράγοντες κινδύνου όπως η αρτηριακή
υπέρταση και η υπερχοληστερολαιμία θεωρούνται επιβαρυντική και για το διαβητικό
πόδι.

Η φυσική εξέταση (2ο λεπτό)

Μια προσεκτική επισκόπηση των ποδιών θα πρέπει να γίνεται
κάθε φορά, που ο ασθενής με διαβήτη επισκέπτεται τον γιατρό. Αυτό είναι
σημαντικό, διότι πάνω από 50% των ασθενών με σοβαρή απώλεια αισθητικότητας
μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματικός. Αδυνατεί να αναγνωρίσει τα πρώιμα
σημεία μιας λοίμωξης, μιας σχάσης του δέρματος, ενός έλκους, μιας αλλαγής
θερμοκρασίας και μιας ανεπαρκούς ροής του αίματος.

Για την αναγνώριση όλων αυτών των προβλημάτων, η φυσική
εξέταση θα πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία δερματολογικής, νευρολογικής
μυοσκελετικής αγγειακής εξέτασης.

Η δερματολογική
εξέταση

Είναι η πιο γρήγορη και συνήθως είναι αποτελεσματική για την
διάγνωση του διαβητικού ποδιού. Με μια απλή επισκόπηση μπορούν να γίνουν
αντιληπτές αλλαγές στον χρωματισμό του ποδιού, η παρουσία κάλων, πληγών,
σχισμών, διαβρώσεων, δυστροφίες νυχιών και ύπαρξη παρωνυχίδων.  Οι αλλαγές στο χρώμα του ποδιού και η απώλεια
των τριχών μπορεί να είναι τα πρώτα σημάδια αγγειακής ανεπάρκειας στο πόδι.
Αντίθετα η ύπαρξη κάλων και υπερτροφικού δέρματος είναι προάγγελοι ανάπτυξης
ελκών. Στην επισκόπηση των δακτύλων θα πρέπει να αναζητούμε την παρουσία
μυκήτων, δυστροφικών νυχιών και βλαβών ανάμεσα στα δάχτυλα.

Η νευρολογικά εξέταση

Χωρίς την προστατευτική ικανή αισθητικότητα, οι ασθενείς με
νευροπάθεια βρίσκονται σε υψηλότατο κίνδυνο για ανάπτυξη αλλοιώσεων, που δεν
είναι σε θέση να αντιληφθούν και να αναφέρουν στον γιατρό. Έτσι οι αλλοιώσει
αυτές εξελίσσονται σε έλκη, τα οποία βάζουν σε περιπέτειες τους ασθενείς. Η
απώλεια της αισθητικότητας είναι εύκολη με την χρήση ιατρικών εργαλείων, αυτά
όμως δεν είναι διαθέσιμα τις περισσότερες φορές.

Μια εύκολη εξέταση που δεν απαιτεί την χρήση ιατρικών
εργαλείων είναι το Ipswich Touch Test (IpTT). Κατά την διάρκεια του τεστ ο
επαγγελματίας υγείας το μόνο που έχει να κάνει είναι να πει στον ασθενή να
βγάλει τα παπούτσια του, να καθίσει και να κλείσει τα μάτια του. Ο εξεταστής
τότε ακουμπάει ελαφρά για ένα ή δυο δευτερόλεπτα, το πάνω μέρος του πρώτου,
τρίτου και πέμπτου δακτύλου. Ο ασθενής θα πρέπει να απαντήσει αν αισθάνεται ή
όχι το άγγιγμα.

Η μυοσκελετική
εξέταση

Μυοσκελετικές διαταραχές θεωρούνται αδυναμίες στα δάκτυλα να
κάμπτονται ή να έχουν αλλαγές στο σχήμα τους. Χαρακτηριστικό είναι το δάκτυλο
σφυρί και το δάκτυλο δαγκάνα. Οι ανωμαλίες αυτές προκαλούν προβλήματα στην
ισορροπία. Οι ασθενείς διατρέχουν κίνδυνο πτώσεων αλλά πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο
ανάπτυξης πληγών. Έτσι ασθενείς που αναφέρουν ή διαπιστώνουμε ανωμαλίες στο
σχήμα των δακτύλων θα πρέπει να παραπέμπονται σε ειδικούς.

Σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε άμεσα την άρθρωση Charcot,
που είναι μια σύνθετη διαταραχή νευροπάθειας, αρθροπάθειας και οστεοπάθειας. Σε
αυτήν χάνεται η ποδική καμάρα, λόγω μικροκαταγμάτων στα οστά, τα οποία με τη
σειρά τους πέφτουν αλλάζοντας το σχήμα του ποδιού. Κατά την ανάπτυξη της Charcot
το πόδι παρουσιάζεται πρησμένο, κόκκινο και ζεστό.

Αγγειακή εξέταση

Πέρα από την αλλαγή του χρώματος και της απώλειας των τριχών
στο πόδι που προαναφέραμε, η λειτουργία των αγγείων είναι εφικτό να ελεγχθεί με
την ψηλάφιση και την αίσθηση των σφυγμών.

Εκπαίδευση του ασθενή (3ο
λεπτό)

Είναι σημαντικό να εμπλέξουμε τον ασθενή στην διαδικασία της
θεραπείας του. Ο καλύτερος τρόπος είναι να τον εκπαιδεύσουμε να
αυτό-προστατεύεται και να αναγνωρίζει έγκαιρα μια κακή εξέλιξη. Υπολογίζεται
ότι το 90% των προβλημάτων θα μπορούσαν να αποφευχθούν με την εκπαίδευση.

Η εκπαίδευση περιλαμβάνει οδηγίες να κοιτάει καθημερινά τα
πόδια του ο ασθενής. Να φοράει κατάλληλα παπούτσια, να πλένει και να στεγνώνει
τα πόδια. Να μην περπατάει ξυπόλητος. Να διακόψει το κάπνισμα και κυρίως να
ρυθμίσει το σάκχαρο του.

Μετά την 3λεπτη εξέταση ανάλογα τα ευρήματα θα πρέπει να
παραπέμπουμε τον ασθενή στους ειδικούς. Μπορούμε να αναγνωρισουμε τις παρακάτω
κατηγορίες επικινδυνότητας:

Επείγον

Ο ασθενής θα πρέπει να παραπεμφθεί άμεσα στους ειδικούς.

  • Όταν υπάρχει ανοιχτή πληγή, με ή χωρίς σημάδια
    λοίμωξης.
  • Πρωτοεμφανιζόμενος νευροπαθητικός πόνος, ή πόνος
    στην ηρεμία
  • Σημεία ενεργούς άρθρωσης  Charcot (πρήσμένο, κόκκινο και ζεστό άκρο)
  • Αγγειακές βλάβες (ξαφνική απουσία σφύξεων ή
    εμφάνιση γάγγραινας)

Υψηλός κίνδυνος

Ο ασθενής θα πρέπει να παραπεμφθεί άμεσα ή στην επόμενη
ενόχληση από τον ίδιο και στο εξής θα πρέπει να εξετάζεται κάθε 1-2 μήνες

  • Παρουσία διαβήτη με προηγούμενο ιστορικό έλκους,
    άρθρωσης  Charcot, ή ακρωτηριασμού.

Μέτριος κίνδυνος

Ο ασθενής θα πρέπει να παραπεμφθεί μέσα σε 1-3 εβδομάδες και
να εξετάζεται κάθε 2-3 μήνες.

  • Περιφερική αρτηριοπάθεια με ή χωρίς απώλεια
    αισθητικότητας
  • Μείωση ή απουσία σφυγμών στα ΄κάτω άκρα
  • Παρουσία οιδήματος ή πρηξίματος

Χαμηλός κίνδυνος

Ο ασθενής θα πρέπει να παραπεμφθεί μέσα σε 1 μήνα και να
εξετάζεται κάθε 4-6 μήνες.

  • Απώλεια αισθητικότητας
  • Μακροχρόνιες δυσμορφίες στα πόδια
  • Ο ασθενής χρειάζεται ειδικά παπούτσια

Πολύ χαμηλός κίνδυνος

Ο ασθενής θα πρέπει να παραπεμφθεί σε 1-3 μήνες και να
εξετάζεται μια φορά τον χρόνο τουλάχιστον.

  • Χωρίς απώλειας αισθητικότητας, ή παρουσία
    περιφερικής αρτηριοπάθειας
  • Ο ασθενής αναζητά εκπαίδευση σχετικά με την
    περιποίηση των ποδιών, την αθλητική δραστηριότητα, τα κατάλληλα παπούτσια, για
    την πρόληψη τραυματισμών κλπ.
Ο ιατρός Δημήτρης Ρηγόπουλος
Το άρθρο έγραψε ο Δρ. Δημήτρης Ρηγόπουλος Ειδικός Παθολόγος, MD, PhD, Διευθυντής της Α΄ Παθολογικής Κλινικής ΝΙΜΤΣ, SCOPE Certified από την Παγκόσμια Ομοσπονδία Παχυσαρκίας. Βιογραφικό

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξέταση και τη συμβουλή του γιατρού σας.